Aynı devreyi iki ayrı kişi çizsin. Biri kontaktörü şöyle çizer, öteki böyle. Biri sigortanın şapkasını yukarı basar, öteki sola. Üçüncü bir kişi bu iki sayfaya baktığında, ikisinin aynı devre olduğunu anlaması için önce her şeklin neye karşılık geldiğini çözmesi gerekir.
Bu görsel bir tercih meselesi değildir. Bir çizim, çizeninden bağımsız okunabilen bir araçtır. Çizen değiştiğinde çizimin anlamının değişmesi, aracın amacına aykırıdır. Sembolü elle çizen herkes, farkında olmadan kendi sembol setini de birlikte çizer; ofis büyüdükçe o sembol setleri birbirinden uzaklaşır.
El çizimi sembollerin görünmeyen maliyeti
Birinci maliyet, okumadır. Stajyerin çizdiği bir sigortayı, o sigortayı çizen olmayan biri tanır ama emin olamaz. "Bu bir sigorta mı, bir termik mi?" sorusu, her yeni çizimde yeniden sorulur.
İkinci maliyet, öğrenme eğrisidir. Yeni gelen mühendis, önce ofisin sembol setini öğrenmek zorundadır: burada kontaktör nasıl çizilir, burada potansiyel hattı nasıl gösterilir. Bu set yazılı olmadığı için, öğrenme yolu sorarak olur; sorulan kişi müsait değilse, çizim bekleme alanına düşer.
Üçüncü maliyet, sürekliliktir. Çizeni işten ayrılan kişinin çizimi, o kişinin sembol hatırasıdır. Başka birinin o çizime el atması, önce o hatırayı okumasıyla başlar.
Sembol, resimden fazlasıdır
Bu noktada sembolün ne olduğunu netleştirmek gerek. Çizimdeki bir sembol, yalnızca bir resim değildir. O sembolün pinleri vardır: kaç bağlantı noktası, hangi isimle, hangi pozisyonda. Bir kontaktörün bobin uçları, ana kontak uçları, yardımcı kontak uçları ayrı ayrı tanımlıdır.
Pinleri olmayan bir şekil, sayfaya konan bir krokidir. Pinleri olan bir sembol, devrenin bağlandığı bir nesnedir. Kablo, pinlere bağlanır; adres, pinlere düşer. EupCAD'da kural kontrolünün "bağlanmamış pin" diye bir bulgu vermesinin sebebi budur: kontrol, her sembolün tanımlı pinlerinin gerçekten bağlanıp bağlanmadığına bakar. Resim olan bir şeyle bu kontrol yapılamaz.
IEC 60617: ortak dil
IEC 60617, elektrik şemalarındaki sembolleri uluslararası düzeyde standardize eder. Bir kontaktörün nasıl çizileceği, bir rölenin, bir termik sigortanın, bir topraklamanın nasıl gösterileceği, bu standardın alanındadır. Amaç, çizimin çizeninden bağımsız okunmasıdır; standarda çizilmiş bir kontaktörü, standardı bilen herkes tanır.
EupCAD'ın yerleşik kütüphanesi, bu standarda göre hazırlanmış 802 semboldür. Kontaktörü, röleyi, sigortayı, klemensleri, potansiyel sembollerini sayfaya koyduğunuzda, bunlar standarttaki şekillerdir. Arama çubuğuna ad, kategori ya da harf yazarak bulunurlar; "kontaktör" yazan biri, hangi ofiste çizerse çizsin, aynı sembolü getirir.
Arama: harf, kategori, ad
Kütüphanede bir sembolü bulmanın üç yolu vardır. Adıyla: "kontaktör", "termik", "pompa". Kategoriyle: "koruma" kategorisindeki tüm sigortalar. Harfle: IEC 81346'nın tek harf tanımları. Q bir kesicidir, F bir sigortadır, K bir kontaktördür, M bir motordur, T bir transformatördür.
Harf ile arama, çizim okuyan kişi için doğal bir yoldur. Çizimde "-K1" etiketini gören biri, kütüphanede "K" aratınca o sınıfın tümünü görür. Hangi sembolün ne olduğundan şüphe duyulan her durumda, harf araması, tanımları hatırlatır.
802 sayısının neyi kapsadığı
802 sembol, rastgele bir yığın değildir. Kontaktörler, röleler, termik sigortalar, sigortalar, klemensler, potansiyel sembolleri, PLC giriş/çıkışları, metreler, transformatörler, topraklama ve nötr sembolleri. Bir pano projesinde ihtiyaç duyulacak sembollerin büyük çoğunluğu, bu kütüphanededir.
Kütüphanenin kapsamı, ofisin "özel sembol çizme" ihtiyacını küçültür. Özel sembol, gerçekten özel olan cihazlar için kalır: üreticiye özgü bir blok, ofisin kendi birleşik bir modülü. Standart bir kontaktör için özel sembol çizmek, gereksiz bir iş yüküdür.
Özel sembol: kütüphane sizinle büyür
Her cihaz, yerleşik kütüphanede olmayabilir. Üçüncü bir üreticinin özel bir cihazı olabilir, ofisin kendi birleşik bir bloğu olabilir. EupCAD'da kendi sembolünüzü kütüphaneye içe aktarabilirsiniz.
İçe aktarılan sembol, yerleşiklerden farklı bir statüde değildir: o da pinleriyle, o da adresleme kurallarıyla sayfaya gelir. Kütüphane, ofisin çizdikçe büyüyen bir varlığıdır; her özel cihaz, bir sonraki projede yeniden çizilmez, kütüphaneden alınır.
Bir tanım, çok örnek
Sayfadaki bir sembolün kendisi, bir resimdir; asıl olan, kütüphanedeki tanımdır. Aynı kontaktör otuz sayfada kullanılıyorsa, otuz tane aynı resim değil, kütüphanedeki tek bir tanımın otuz örneğidir. Bu ayrım, sembolün davranışını belirler.
Tanımda bir şey değişiyorsa, örneğin pinlerin konumu ya da ismi, o tanımın tüm örnekleri güncellenmiş olur. Otuz sayfada elle otuz kez düzeltme gerekmez; tanım bir kez güncellenir, örnekler onu takip eder. Sembol, kütüphaneden geldiği sürece, örnekle tanım arasında kopuş olmaz.
Tutarlılığın adresleme tarafı
Sembolün standarda uygun çizilmesi, yalnızca görsel bir kazancı vardır; asıl kazanç adresleme tarafındadır. Bir cihazı sayfaya koyduğunuzda, sembolün yanında adresleme davranışı da gelir: etiket, IEC 81346 kurallarına göre düzenlenir, terminaller bu adres üzerinden etiketlenir.
Yani kütüphaneden alınan sembol, iki şeyi birden taşır: görünümü ve davranışını. Elle çizilen bir şekil, görünümü taşır; davranışını her seferinde yeniden yazdırır. Kütüphane büyüdükçe, yeniden yazılan davranış azalır.
Yeni kişi, ilk gününde birinci sayfasını çizer
Stajyer yeni geldi, panoya bir sayfa ekleyecek. Klasik ofiste, önce "bizde kontaktör nasıl çizilir" sorusunu sorar; cevabı, o soruyu bilen kişinin müsaitliğine bağlıdır.
EupCAD'da stajyer, kütüphaneden kontaktörü alır; aynı kontaktör, kıdemli mühendisin kullandığıdır. İlk sayfası, ofis stiline aykırı olmaz, çünkü ofis stili, kütüphanedir.
Kütüphane, ofisin hafızasıdır
Bir ofisin en değerli varlığı, biriktirdiği çözümlerdir. Önceki projelerdeki özel cihazlar, ortak bloklar, denenen şema kalıpları; bunlar kütüphanede birikirse, her yeni proje sıfırdan başlamaz.
Kütüphanesi olmayan bir ofis, her projede önceki projeyi yeniden çizer. Kütüphanesi olan bir ofis, önceki projeden kaldığı yerden devam eder.