Klemens rayı, panonun en yoğun yeridir. Dört yüz klemenslik bir rayda her numara bir anlam taşır: 13'ten L1 gelir, 14'e gider, 21'den 24V sağlanır, 22'ye motorun fazı basar. Teli bağlayan kişi 13'ün hangisi olduğunu bilmez; bilir ki 13, ve gideceği yeri plandan okur.
Bu yüzden klemens planı, çizimden çok daha uzun yaşadığı bir belgedir. Çizim, pano kurulu olduğunda görevini bitirir. Plan, panonun ömrü boyunca okunur: tellendirirken, arıza ararken, yıllar sonra o panoya el atan yeni ekip gelince. İki farklı insan aynı planı okur: birincisi telleri çeker, ikincisi bir şeyi neden oraya koyduğunu anlamaya çalışır.
Aynı numaraya iki iletken
Bir rayda 13 numarası iki kere çıksın. İlki kontaktörün bobinine gitsin, ikincisi ısıtıcı devresine. Bağlama sırası doğruysa her iki iletken de yerine oturur. Panel çalışır. Testler geçer. Hata, ilk bakışta hiçbir şey yakmaz.
Sonra bir değişiklik gelir: o bobin devresi revize edilir, 13 numarası başka bir işe kayar. Teli bağlayacak kişi planda 13'ü görür, hangi 13 olduğunu seçemez. Yanlış klemene giden iletken, yanlış devreyi besler. Motor ters döner, sensör hiç gelmez, ısıtıcı hiç kesilmez. Hangisinin olacağı devreye bağlıdır.
Bu hata tipi, pano hataları arasında en kaba olandır. Kısa devre patlar, açık devre hemen görünür; numara çakışması ise sessizce çalışır ve çoğu zaman tesadüfle bulunur. Bulunduğunda da fatura büyüktür, çünkü yanlış tellenmiş her klemens tek tek bulunmalı ve düzeltilmelidir.
Klemens tekrarı nasıl olur
Elle tutulan planlarda bu hata neredeyse kaçınılmazdır. Ray büyürken numaralar devam eder; Excel'deki blok eski, çizimdeki blok yenisidir. Kimse iki kaynağı üst üste koyup karşılaştırma zahmetine girmez, çünkü her biri tek başına tutarlı görünür. Plan, bir kez yazıldığı anda çizimden ayrı bir canlıya dönüşür; çizim değiştiğinde plan değişmez.
EupCAD'da klemens planı ayrı yazılmaz; çizimdeki klemenslerden üretilir. Ray numarası, klemens numarası, tip, deck sayısı, iç ve dış etiket, kablo ve sayfa sütunları çizimle aynı kaynaktan gelir. Tekrarlayan numara, iki ayrı yere yazılmadığı için "birinde düzelttim" diye yarım kalmaz.
Planın sütunları ve hangisi hayat kurtarıyor
Klemens planında her sütunun okuyucusu farklıdır. Tip sütunu, raydaki yerleşimi söyler: standart, nötr ya da topraklama. Deck sayısı, klemensin kaç kanallı olduğunu verir. Kablo sütunu, o klemene hangi kablonun girdiğini gösterir.
Hayat kurtaran sütun dördüncüsüdür: dış etiket, yani o klemenin gittiği yer. Bir klemens numarası anlamsız bir karakter dizisidir; anlamını nereye bağlandığından alır. 13, kendi başına hiçbir şeydir. 13, "-K1 bobin A1" yazıyorsa bir devredir. Planı okuyan arıza ekibi, arızayı çizimde değil, bu eşlemede arar. Sayfa sütunu da aynı işi yapar: o klemens hangi sayfada, diye sormadan sayfaya atlayabilmek.
İç ve dış etiket farkı
Klemensin iki yüzü vardır. Panonun içine bakan yüz, devreyi tanır: hangi kontak, hangi bobin, hangi PLC adresi. Dışa bakan yüz ise kabloları tanır: o klemene giden kablo numarası ve karşı taraftaki cihaz. Telliendirmeyi yapan kişi iç etiketi okur, kablo çekimi yapan dış etiketi.
Bu yüzden planda iki sütun ayrıdır. Birine birleşik yazmak, iki işi tek bir okumaya sıkıştırmaktır. EupCAD'da klemens verisi bu iki etiketi ayrı tutar; planda da ayrı görünürler.
Jumper: görünmeyen bağlantı
Bir klemens, hiçbir kabloya gitmeden, yanındakine bir köprüyle bağlantı yapabilir. Buna jumper denir; tellendirme, kablosuz bir bağlantıdır. Jumper, klemens planında görünmezse, o bağlantı planda yoktur. Teli bağlayan kişi jumper'ı kurmaz, devre açık kalır. Testte "bu devre neden çalışmıyor?" sorusu, jumper'ın planda olmamasından kaynaklanır.
EupCAD'ın klemens planında jumper ayrı bir sütundur; köprü kurulan klemens, planda işaretli görünür. Jumper, kablo gibi numaralanmaz ama olduğu gibi görünür.
Klemens tipi: üç ayrı iş
Klemensin tipi, ray üzerindeki işini söyler: standart, nötr ya da topraklama. Topraklama klemensleri ile standart klemensler, rayda farklı renk ve forma sahiptir; karışmaları, güvenlik açısından kabul edilemez bir hatadır. Nötr klemens, topraklama klemensine yakın bağlanırsa, arızada nötr akımının toprak üzerinden dönme ihtimali doğar.
Tip sütunu, klemensin işini planda görünür kılar. Raydaki yerleşim, tip sütunuyla kontrol edilir; topraklama klemenslerinin ayrı bir blokta toplandığı, nötrlerin ayrı bir blokta durduğu, planda satır satır okunur.
Sayfa sütunu: plan, çizimin haritasıdır
Klemens planındaki sayfa sütunu, o klemensin çizimdeki sayfasını söyler. Bir arızada, klemens numarasından başlayıp çizime inmek, sayfa sütunuyla tek adımdır. Sayfa sütunu olmadan, aynı klemensin hangi sayfada olduğunu, sayfaları tek tek gezerek bulmak gerekir.
EupCAD'da klemens planındaki bir satıra dokunulduğunda, o klemensin çizimdeki yerine atlanır. Plan, çizimin haritasıdır; haritanın her noktası, şehirdeki gerçek yerine gider.
Kural kontrolü, numaraya bakar
EupCAD'ın kural kontrolü, klemensleri ray ve numara üzerinden toplar. Aynı rayda aynı numara iki kere çıktıysa, rapora "Uyarı: Klemens tekrarı: X1:13 (2 kez)" diye düşer. Hangi rayda, hangi numarada, kaç kez.
Bu kontrolün değeri, hatayı en ucuz anda yakalamasıdır. Bağlama başlamadan, ofiste, bir satır raporda. Bağlama başladıktan sonra aynı hatayı bulmak, rayı klemens klemens gezmek demektir; bu da çoğu zaman sahada olur.
Arıza anında okunan belge
Pano kurulur, montaj ekibi dağılır. Yıllar sonra aynı pano arızalandığında arıza ekibinin elinde kalan şey, çoğu zaman klemens plandır. Çizimdeki klemensleri sayfalar arasından toplamak, arıza anında yapılacak bir iş değildir. Plandan okumak on beş dakikadır; sayfalar arasında on beş dakika kaybetmek başka şeydir.
Klemens planı çizimle birlikte üretiliyorsa bu sorun ortadan kalkar: plan, çizimin bir görüntüsüdür. Ayrı bir belge değildir, ayrı bir eskime riski taşımaz.